જગન્નાથ રથયાત્રા

પુરીમાં ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાજીની વિશાળ રથોમાં નીકળતી યાત્રા, જ્યારે ભગવાન પોતે મંદિરની બહાર આવીને સૌને દર્શન આપે છે.

ઓડિશાના પુરી ધામમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ "જગન્નાથ", એટલે કે સમગ્ર જગતના નાથ, રૂપે પોતાના મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રાજી સાથે બિરાજે છે. લોકપ્રિય પરંપરા અનુસાર રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાને આ સ્વરૂપે પ્રગટ થવાનું સ્વીકાર્યું. રથયાત્રા એવો અવસર છે જ્યારે ભગવાન પોતે ગર્ભગૃહમાંથી બહાર આવીને રસ્તા પર જાતિ કે વર્ગના ભેદ વિના સૌ ભક્તોને દર્શન આપે છે. ભક્તો તેને ભગવાનનું પોતાની માસીના ઘરે, ગુંડિચા મંદિરે, જવું માને છે.

રથયાત્રા અષાઢ સુદ બીજે નીકળે છે, જે અંગ્રેજી કેલેન્ડરમાં સામાન્ય રીતે જૂન કે જુલાઈમાં આવે છે. તે પહેલાં જેઠ સુદ પૂનમે સ્નાનયાત્રા થાય છે, ત્યારબાદ ભગવાન આશરે બે સપ્તાહ "અનસર" દરમિયાન એકાંતમાં વિશ્રામ કરે છે.

આ યાત્રા માટે દર વર્ષે લાકડાના નવા રથ બનાવવામાં આવે છે. ભગવાન જગન્નાથનો રથ નંદીઘોષ, બલભદ્રજીનો રથ તાલધ્વજ અને સુભદ્રાજીનો રથ દર્પદલન કહેવાય છે. યાત્રા શરૂ થતાં પહેલાં પુરીના ગજપતિ રાજા સોનાની મૂઠવાળી સાવરણીથી રથોની આગળનો માર્ગ વાળે છે. "છેરા પહંરા" નામની આ વિધિ દર્શાવે છે કે ભગવાન સમક્ષ રાજા પણ એક સેવક જ છે. પછી લાખો ભક્તો જાડાં દોરડાંથી રથ ખેંચીને તેમને ગુંડિચા મંદિર સુધી લઈ જાય છે. લગભગ એક સપ્તાહ ત્યાં બિરાજ્યા પછી ભગવાન "બાહુડા યાત્રા"માં મુખ્ય મંદિરે પાછા ફરે છે.

ગુજરાતમાં અમદાવાદના જમાલપુર સ્થિત જગન્નાથ મંદિરેથી નીકળતી રથયાત્રા ભારતની સૌથી મોટી રથયાત્રાઓમાંની એક છે, જેમાં શણગારેલા હાથીઓ, ભજનમંડળીઓ અને અખાડાઓ જોડાય છે. ઇસ્કોન દ્વારા આજે વિશ્વનાં અનેક શહેરોમાં પણ રથયાત્રા યોજાય છે.

Tithi

અષાઢ સુદ બીજ

Month

June–July

Places

Puri, Ahmedabad