વ્રજની હોળી

બરસાનાની લઠ્ઠમાર હોળીથી લઈને વૃંદાવનની ફૂલોની હોળી અને દાઉજીના હુરંગા સુધી, વ્રજભૂમિનો રંગોત્સવ શ્રીરાધા-કૃષ્ણના પ્રેમમાં રંગાયેલો છે.

હોળીનો પર્વ ભક્ત પ્રહ્લાદની કથા સાથે જોડાયેલો છે. હિરણ્યકશિપુ પોતાના પુત્ર પ્રહ્લાદની વિષ્ણુભક્તિથી ક્રોધિત હતો. તેની બહેન હોલિકા, જેને અગ્નિમાં ન બળવાનું વરદાન હોવાનું મનાતું હતું, તે પ્રહ્લાદને ખોળામાં લઈને અગ્નિમાં બેઠી, પરંતુ ભગવાનની કૃપાથી પ્રહ્લાદ સુરક્ષિત રહ્યા અને હોલિકા બળી ગઈ. તેની સ્મૃતિમાં ફાગણ સુદ પૂનમની રાતે હોલિકા દહન થાય છે અને બીજા દિવસે રંગોની ધુળેટી રમાય છે.

વ્રજભૂમિમાં હોળીનો રંગ સૌથી ઘેરો છે, કારણ કે અહીં તે શ્રીરાધા અને શ્રીકૃષ્ણની પ્રેમભરી લીલાઓ સાથે જોડાયેલો છે. લોકપ્રિય પરંપરા મુજબ શ્યામવર્ણા કાનુડાએ યશોદા મૈયાને પૂછ્યું કે રાધા આટલી ગોરી કેમ છે, ત્યારે મૈયાએ હસીને કહ્યું કે જઈને તેને તારા રંગે રંગી દે. ત્યારથી વ્રજમાં હોળી પ્રેમ અને આનંદનો ઉત્સવ બની ગઈ. આ પર્વ ફાગણ માસમાં, અંગ્રેજી કેલેન્ડર મુજબ સામાન્ય રીતે ફેબ્રુઆરી-માર્ચમાં આવે છે, અને વ્રજમાં તેનો ઉલ્લાસ ઘણા દિવસો સુધી ચાલે છે.

બરસાનાની પ્રખ્યાત લઠ્ઠમાર હોળીમાં નંદગામના ગોવાળો બરસાના આવે છે અને ત્યાંની સ્ત્રીઓ હસી-મજાક સાથે તેમના પર લાઠીઓ વરસાવે છે, જેને તેઓ ઢાલથી ઝીલે છે. બીજા દિવસે બરસાનાના ગોવાળો નંદગામ જાય છે અને ત્યાં આ જ ઉત્સવ થાય છે. તે પહેલાં બરસાનાના શ્રીજી મંદિરમાં લાડુની હોળી પણ રમાય છે. વૃંદાવનના બાંકે બિહારી મંદિરમાં રંગભરી એકાદશી (ફાગણ સુદ અગિયારસ)ની આસપાસ ફૂલોની હોળી થાય છે, જ્યારે ભક્તો પર રંગને બદલે ફૂલની પાંખડીઓ વરસાવાય છે. ધુળેટીના બીજા દિવસે બલદેવ ગામમાં "દાઉજીનો હુરંગો" થાય છે, જેમાં સ્ત્રીઓ પુરુષોનાં કપડાં ફાડીને તેના કોરડા બનાવીને હસતાં-રમતાં તેમને મંદિરના ચોકમાં દોડાવે છે.

ગુજરાતમાં પણ ફાગણનો આ ઉત્સવ "ફાગોત્સવ" તરીકે ઊજવાય છે. ફાગણી પૂનમે દ્વારકા અને ડાકોરમાં મોટો મેળો ભરાય છે અને અનેક શ્રદ્ધાળુઓ પગપાળા ચાલીને ડાકોરના રણછોડરાયજીનાં દર્શને પહોંચે છે, જ્યાં ઠાકોરજી સાથે અબીલ-ગુલાલ અને ફૂલોથી હોળી રમાય છે.

Tithi

ફાગણ માસ; હોલિકા દહન ફાગણ સુદ પૂનમે, ધુળેટી બીજા દિવસે

Month

February–March

Places

Barsana, Nandgaon, Vrindavan, Mathura, Baldeo, Dwarka, Dakor