ગીતા જયંતી

એ પવિત્ર દિવસ જ્યારે કુરુક્ષેત્રના રણમેદાનમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાનો ઉપદેશ આપ્યો હતો.

ગીતા જયંતી શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાના પ્રાગટ્યનો પર્વ છે. મહાભારતના ભીષ્મ પર્વ અનુસાર કુરુક્ષેત્રમાં કૌરવો અને પાંડવોની સેનાઓ સામસામે ઊભી હતી. પોતાના જ ગુરુજનો, પિતામહ અને સ્વજનોને સામે જોઈને અર્જુન શોક અને મોહમાં ડૂબી ગયા અને તેમણે ધનુષ્ય નીચે મૂકી દીધું. ત્યારે તેમના સારથિ બનેલા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે તેમને કર્તવ્ય, કર્મયોગ, જ્ઞાન, ધ્યાન અને ભક્તિનો દિવ્ય ઉપદેશ આપ્યો. અઢાર અધ્યાય અને આશરે સાતસો શ્લોકોનો આ સંવાદ એ જ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા છે, જે આજે પણ સમગ્ર વિશ્વમાં જીવનના માર્ગદર્શક ગ્રંથ તરીકે પૂજાય છે.

પરંપરા મુજબ આ ઉપદેશ માગશર સુદ અગિયારસે આપવામાં આવ્યો હતો. આ એકાદશીને મોક્ષદા એકાદશી પણ કહે છે. અંગ્રેજી કેલેન્ડરમાં તે સામાન્ય રીતે નવેમ્બરના અંતમાં કે ડિસેમ્બરમાં આવે છે. ગીતાના દસમા અધ્યાયમાં ભગવાન પોતે કહે છે કે મહિનાઓમાં હું માગશર છું, તેથી આ માસ વિશેષ પવિત્ર ગણાય છે.

આ દિવસે ભક્તો ઉપવાસ કરે છે, ગીતાજીનું પૂજન કરે છે અને સંપૂર્ણ ગીતા અથવા તેના કેટલાક અધ્યાયોનો પાઠ કરે છે. મંદિરો, આશ્રમો અને શાળાઓમાં ગીતાપાઠ, પ્રવચનો, શ્લોકગાન સ્પર્ધાઓ અને ગીતાની પ્રતો વહેંચવાના કાર્યક્રમો યોજાય છે. ઘણા પરિવારો આ દિવસથી રોજ ગીતાના થોડા શ્લોક વાંચવાનો સંકલ્પ લે છે.

હરિયાણાના કુરુક્ષેત્રમાં આ પ્રસંગે આંતરરાષ્ટ્રીય ગીતા મહોત્સવ યોજાય છે, જેમાં બ્રહ્મસરોવર પર દીપદાન, આરતી, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને સામૂહિક ગીતાપાઠ થાય છે. પરંપરામાં ગીતા-ઉપદેશના સ્થાન તરીકે પૂજાતું જ્યોતિસર આ દિવસોમાં વિશેષ શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર બને છે. ઇસ્કોન તથા અનેક સંસ્થાઓ પણ આ દિવસે વિશેષ ગીતા યજ્ઞ અને પાઠનું આયોજન કરે છે.

Tithi

માગશર સુદ અગિયારસ (મોક્ષદા એકાદશી)

Month

November–December

Places

Kurukshetra, Jyotisar

Source

Mahabharata, Bhishma Parva; Bhagavad Gita 10.35