ગોકુળ

નંદબાબા અને યશોદા માતાનું ગામ, જ્યાં બાલકૃષ્ણનું લાલન-પાલન થયું અને માખણચોરીની લીલાઓ થઈ.

ગોકુળ એ ગામ છે જ્યાં જન્મની રાત્રે વસુદેવજી ઘોડાપૂર યમુના પાર કરીને નવજાત કૃષ્ણને નંદબાબાના ઘરે મૂકી આવ્યા હતા. અહીં જ યશોદા માતાએ પોતાના લાલાનું લાલન-પાલન કર્યું. શ્રીમદ્ ભાગવતમાં વર્ણવેલી પૂતના-ઉદ્ધાર, તૃણાવર્ત-વધ, માખણચોરી અને ઉખળ (ખાંડણિયા) સાથે બંધાવાની દામોદર લીલા જેવી અનેક બાળલીલાઓ ગોકુળ-મહાવન વિસ્તાર સાથે જોડાયેલી છે. કંસે મોકલેલા અસુરોનો ઉપદ્રવ વધ્યો ત્યારે નંદબાબા આખા ગોકુળને લઈને વૃંદાવન ગયા.

યમુના પાર આવેલા મહાવનને જૂનું ગોકુળ કહેવામાં આવે છે. અહીંનું નંદભવન, જેને ચોર્યાસી ખંભા પણ કહે છે, નંદબાબાના નિવાસની યાદ અપાવે છે. નજીકમાં જ બ્રહ્માંડ ઘાટ છે, જ્યાં પરંપરા અનુસાર માટી ખાધા પછી યશોદા માતાએ બાલકૃષ્ણના મુખમાં આખા બ્રહ્માંડનાં દર્શન કર્યાં હતાં. રમણ રેતી એ કોમળ રેતીનો વિસ્તાર છે જ્યાં કૃષ્ણ અને બલરામ રમતા હતા; ભક્તો શ્રદ્ધાથી આ રેતીમાં આળોટે છે.

ગોકુળ પુષ્ટિમાર્ગનું પણ અત્યંત મહત્ત્વનું કેન્દ્ર છે. યમુના કિનારે આવેલો ઠકરાણી ઘાટ વલ્લભ સંપ્રદાયની પરંપરામાં શ્રી વલ્લભાચાર્યજી અને શ્રી યમુના મહારાણીજી સાથે જોડાયેલું પાવન સ્થાન મનાય છે, અને પછીથી તેમના પુત્ર શ્રી ગુસાંઈજી (વિઠ્ઠલનાથજી)એ પણ અહીં નિવાસ કર્યો હતો.

જન્માષ્ટમીના બીજા દિવસે આવતો નંદ મહોત્સવ અહીં ખૂબ આનંદથી ઉજવાય છે, જ્યારે વધાઈનાં પદ ગવાય છે અને દૂધ-દહીં ઉછાળવામાં આવે છે. હોળીના સમયે ગોકુળની છડીમાર હોળી પણ પ્રખ્યાત છે.

વ્યવહારુ માહિતી: ગોકુળ મથુરાથી આશરે પંદર કિલોમીટર દૂર યમુનાના સામા કિનારે આવેલું છે. સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન મથુરા જંક્શન છે.

State

ઉત્તર પ્રદેશ

Nearest City

Mathura

Main Temples

Nand Bhavan (Chaurasi Khamba), Mahavan, Brahmand Ghat, Raman Reti, Thakurani Ghat

Associated Leela

Krishna's infancy with Nanda and Yashoda