યશોદા મૈયા

જે યશોદા મૈયાના ખોળામાં શ્રીકૃષ્ણ મોટા થયા, તેમનો વાત્સલ્ય પ્રેમ ભગવાનને પણ બાંધી લે છે.

નંદબાબાનાં પત્ની યશોદા મૈયા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનાં પાલક માતા છે અને સમગ્ર ભક્તિસાહિત્યનાં સૌથી પ્રિય પાત્રોમાંનાં એક છે. શ્રીકૃષ્ણનો જન્મ ભલે દેવકીજીને ત્યાં થયો, પરંતુ ગોકુળમાં યશોદા મૈયાના ખોળામાં જ તેઓ મોટા થયા, અને શ્રીમદ્ ભાગવત વારંવાર તેમના જ પ્રેમનું ગુણગાન કરે છે.

યશોદા મૈયાનો પ્રેમ "વાત્સલ્ય" છે, એટલે કે માતા-પિતાનો પોતાના સંતાન પ્રત્યેનો કોમળ પ્રેમ. તેમણે ક્યારેય શ્રીકૃષ્ણને ભગવાન તરીકે જોયા નહીં; તેમના માટે તો તેઓ બસ પોતાનો નાનકડો લાલો હતા, જેને જમાડવાનો, નવડાવવાનો, ઠપકો આપવાનો અને સાચવવાનો હતો. જે ભગવાનની પૂજા દેવતાઓ પણ ભય અને આદરથી કરે છે, તેમણે યશોદા મૈયાની આ સેવા આનંદથી સ્વીકારી.

ઘણી પ્રસિદ્ધ લીલાઓ આ વાત પ્રગટ કરે છે. જ્યારે ગોવાળ બાળકોએ ફરિયાદ કરી કે કનૈયાએ માટી ખાધી છે, ત્યારે મૈયાએ તેમનું મોઢું ખોલાવ્યું, અને તેમાં તેમને આખું બ્રહ્માંડ દેખાયું: પૃથ્વી, તારા, એટલે સુધી કે વ્રજ અને પોતે પણ. પરંતુ ભગવાને તરત જ પોતાની યોગમાયાથી એ દર્શન ઢાંકી દીધું, અને મૈયાએ ફરી પ્રેમથી તેમને ખોળામાં લઈ લીધા. એક દિવસ જ્યારે તેમણે દહીંની મટકી ફોડી નાખી અને વાંદરાઓને માખણ ખવડાવવા લાગ્યા, ત્યારે મૈયાએ તેમને ઉખળ (ખાંડણિયા) સાથે દોરડાથી બાંધવાનો પ્રયત્ન કર્યો. દરેક દોરડું બે આંગળ ટૂંકું પડતું, જ્યાં સુધી મૈયાને થાકેલાં અને પરસેવે રેબઝેબ જોઈને શ્રીકૃષ્ણે પોતાને બંધાવા ન દીધા. તેથી જ તેઓ "દામોદર" કહેવાય છે, એટલે કે જેમના ઉદરે દોરડું બંધાયું હોય. ઉખળ સાથે બંધાયેલા તેઓ બે વૃક્ષોની વચ્ચેથી નીકળ્યા અને કુબેરના પુત્રો નલકૂબર અને મણિગ્રીવનો ઉદ્ધાર કર્યો, જેઓ શાપને કારણે વૃક્ષ બનીને ઊભા હતા.

શ્રીમદ્ ભાગવત કહે છે કે જે કૃપા યશોદા મૈયાને મળી, તે ન બ્રહ્માજીને મળી, ન શિવજીને, ન તો લક્ષ્મીજીને. તેમનું જીવન બતાવે છે કે જે ભગવાનને કોઈ બાંધી શકતું નથી, તેઓ પ્રેમથી બંધાઈ જાય છે.

Relation

પાલક માતા

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 8–10