મૈયા મોરી મૈં નહીં માખન ખાયો (સૂરદાસ)
સૂરદાસ (16મી સદી)નું પ્રસિદ્ધ વાત્સલ્ય પદ — માખણ ચોરતાં પકડાયેલા નાના કાન્હાની મીઠી સફાઈ.
મૂળ પાઠ
मैया मोरी मैं नहिं माखन खायो ।
भोर भयो गैयन के पाछे, मधुबन मोहिं पठायो ।
चार पहर बंसीबट भटक्यो, साँझ परे घर आयो ॥
मैं बालक बहियन को छोटो, छींको किहि बिधि पायो ।
ग्वाल बाल सब बैर परे हैं, बरबस मुख लपटायो ॥
तू जननी मन की अति भोरी, इनके कहे पतियायो ।
जिय तेरे कछु भेद उपजि है, जानि परायो जायो ॥
यह लै अपनी लकुटि कमरिया, बहुतहिं नाच नचायो ।
सूरदास तब बिहँसि जसोदा, लै उर कंठ लगायो ॥
રચયિતા: Surdas (16th century)
સૂરદાસજી પુષ્ટિમાર્ગના અષ્ટછાપ કવિઓમાં મુખ્ય હતા અને શ્રીનાથજી સમક્ષ કીર્તન કરતા. તેમનો "સૂરસાગર" બાલકૃષ્ણનાં વાત્સલ્ય પદોનો સાગર છે.
ભાવાર્થ: મા, મેં માખણ નથી ખાધું! સવાર પડતાં જ તેં મને ગાયોની પાછળ મધુવન મોકલી દીધો; ચાર પહોર બંસીવટ પર ભટકતો રહ્યો અને સાંજ પડ્યે ઘેર આવ્યો.
હું તો નાનકડો બાળક છું, મારા હાથ નાના છે — આટલા ઊંચા શીંકા સુધી હું કેવી રીતે પહોંચું? બધા ગોવાળિયા મારા પર વેર રાખે છે, તેમણે જબરદસ્તી મારા મોઢે માખણ ચોપડી દીધું.
મા, તું મનની બહુ ભોળી છે, તેં તેમની વાત માની લીધી. લાગે છે તારા મનમાં ભેદ આવી ગયો છે અને તું મને પારકો જણ્યો માને છે. લે, આ તારી લાકડી અને કામળી — તેં મને બહુ નાચ નચાવ્યો.
સૂરદાસ કહે છે — ત્યારે યશોદા મા હસી પડ્યાં અને કાન્હાને ગળે લગાડી દીધો.
- Author
- Surdas (16th century)
- Note
- Traditional text from the Sursagar tradition; small variants exist.