વૈષ્ણવ જન તો તેને કહીએ
ગુજરાતના આદિકવિ ભક્ત નરસિંહ મહેતા (15મી સદી)નું અમર ભજન, જે સાચા વૈષ્ણવ (ભગવદ્-ભક્ત)ના ગુણો બતાવે છે.
મૂળ પાઠ
વૈષ્ણવ જન તો તેને રે કહીએ જે પીડ પરાઈ જાણે રે,
પર દુઃખે ઉપકાર કરે તોયે મન અભિમાન ન આણે રે.
સકળ લોકમાં સહુને વંદે, નિંદા ન કરે કેની રે,
વાચ કાછ મન નિશ્ચળ રાખે, ધન ધન જનની તેની રે.
સમદૃષ્ટિ ને તૃષ્ણા ત્યાગી, પરસ્ત્રી જેને માત રે,
જિહ્વા થકી અસત્ય ન બોલે, પરધન નવ ઝાલે હાથ રે.
મોહ માયા વ્યાપે નહિ જેને, દૃઢ વૈરાગ્ય જેના મનમાં રે,
રામ નામ શું તાળી રે લાગી, સકળ તીરથ તેના તનમાં રે.
વણલોભી ને કપટરહિત છે, કામ ક્રોધ નિવાર્યાં રે,
ભણે નરસૈયો તેનું દરશન કરતાં, કુળ એકોતેર તાર્યાં રે.
રચયિતા: Narsinh Mehta (15th century)
નરસિંહ મહેતા જૂનાગઢના મહાન કૃષ્ણભક્ત હતા. તેમનું આ ભજન મહાત્મા ગાંધીજીને અત્યંત પ્રિય હતું અને આજે આખા ભારતમાં ગવાય છે.
ભાવાર્થ: સાચો વૈષ્ણવ એ છે જે બીજાની પીડા સમજે; બીજાના દુઃખમાં ઉપકાર કરે, છતાં મનમાં અભિમાન ન આવવા દે. તે જગતમાં સૌને વંદન કરે, કોઈની નિંદા ન કરે, અને વાણી, કર્મ તથા મનને નિશ્ચળ રાખે — એવા માણસની જનનીને ધન્ય છે.
તે સૌને સમાન દૃષ્ટિથી જુએ, તૃષ્ણાનો ત્યાગ કરે, પરસ્ત્રીને માતા સમાન માને, જીભથી અસત્ય ન બોલે અને પારકા ધનને હાથ ન લગાડે. જેને મોહ-માયા ન વ્યાપે, જેના મનમાં દૃઢ વૈરાગ્ય હોય અને જેની લગની રામનામમાં લાગી હોય, તેના તનમાં સઘળાં તીર્થ વસે છે.
જે લોભ અને કપટથી રહિત છે અને જેણે કામ-ક્રોધને દૂર કર્યા છે — નરસૈંયો કહે છે કે એવા માણસનાં દર્શન કરવાથી એકોતેર પેઢી તરી જાય છે.
- Author
- Narsinh Mehta (15th century)