આરતી કુંજબિહારી કી
શ્રી ગિરિધર કૃષ્ણ મુરારીની સૌથી લોકપ્રિય પરંપરાગત આરતી, જે જન્માષ્ટમી અને રોજ સંધ્યા સમયે ગવાય છે.
મૂળ પાઠ
आरती कुंजबिहारी की, श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की ॥
गले में बैजंती माला, बजावै मुरली मधुर बाला ।
श्रवण में कुण्डल झलकाला, नंद के आनंद नंदलाला ।
गगन सम अंग कांति काली, राधिका चमक रही आली ।
लतन में ठाढ़े बनमाली, भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक,
चंद्र सी झलक, ललित छवि श्यामा प्यारी की ॥
श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की ॥ आरती कुंजबिहारी की...
कनकमय मोर मुकुट बिलसै, देवता दरसन को तरसैं ।
गगन सों सुमन रासि बरसै, बजे मुरचंग, मधुर मिरदंग,
ग्वालिन संग, अतुल रति गोप कुमारी की ॥
श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की ॥ आरती कुंजबिहारी की...
जहां ते प्रकट भई गंगा, कलुष कलि हारिणि श्री गंगा ।
स्मरन ते होत मोह भंगा, बसी शिव सीस, जटा के बीच,
हरै अघ कीच, चरन छवि श्री बनवारी की ॥
श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की ॥ आरती कुंजबिहारी की...
चमकती उज्ज्वल तट रेनू, बज रही वृंदावन बेनू ।
चहुं दिसि गोपि ग्वाल धेनू, हंसत मृदु मंद, चांदनी चंद,
कटत भव फंद, टेर सुन दीन दुखारी की ॥
श्री गिरिधर कृष्ण मुरारी की ॥ आरती कुंजबिहारी की...
રચયિતા: Traditional
આ આરતી વ્રજ ભાષામાં કુંજોમાં વિહાર કરતા શ્રીકૃષ્ણના મનોહર સ્વરૂપનું વર્ણન કરે છે.
પહેલા પદમાં તેમના ગળાની વૈજયંતી માળા, મધુર મુરલી, કાનમાં ઝળહળતાં કુંડળ અને નંદબાબાના આનંદરૂપ નંદલાલનું ચિત્ર છે. તેમનું શ્યામ અંગ આકાશ જેવું છે અને સાથે રાધારાણી શોભે છે.
બીજા પદમાં સોનાના મોરમુકુટની શોભા છે, જેનાં દર્શન માટે દેવતાઓ પણ તલસે છે; આકાશમાંથી ફૂલો વરસે છે અને ગોપીઓની સાથે મુરચંગ તથા મૃદંગ વાગે છે.
ત્રીજા પદમાં કહ્યું છે કે જે ચરણોમાંથી ગંગા પ્રગટ થયાં, જે કળિયુગનાં પાપ હરે છે અને શિવજીની જટામાં વસે છે, તે બનવારીનાં જ ચરણ છે.
છેલ્લા પદમાં યમુનાતટની ઊજળી રેતી, વૃંદાવનની વાંસળી અને ચારે તરફ ગોપ-ગોપીઓ તથા ગાયો છે. ભગવાનનું મંદ સ્મિત સંસારનાં બંધન કાપી નાખે છે અને તેઓ દીન-દુઃખીઓનો પોકાર સાંભળે છે.
આરતી કરતી વખતે દીવો ભગવાનનાં ચરણ, નાભિ, મુખ અને પછી આખા સ્વરૂપ સામે ફેરવવાની પરંપરા છે.
- Author
- Traditional