ગીતાના ચાર યોગ કયા છે?
કર્મયોગ, જ્ઞાનયોગ, ધ્યાનયોગ અને ભક્તિયોગ, આ ચાર માર્ગ ગીતામાં મુખ્ય રૂપે બતાવવામાં આવ્યા છે અને એકબીજાના પૂરક છે.
જવાબ
કર્મયોગનો અર્થ છે ફળની આસક્તિ છોડીને પોતાનું કર્તવ્ય કરવું અને દરેક કર્મ ભગવાનને અર્પણ કરવું. ત્રીજો અધ્યાય તેનું વિશેષ વર્ણન કરે છે.
જ્ઞાનયોગ વિવેકનો માર્ગ છે, જેમાં સાધક સમજે છે કે તે નશ્વર શરીર નથી, પરંતુ અવિનાશી આત્મા છે. બીજા, ચોથા અને તેરમા અધ્યાયમાં તેનું સુંદર વિવેચન છે.
ધ્યાનયોગ મન અને ઇન્દ્રિયોનો સંયમ કરીને અંદર સ્થિર થવાનો અભ્યાસ છે. છઠ્ઠા અધ્યાયમાં બેસવાની રીત, સંતુલિત આહાર-વિહાર અને અભ્યાસ તથા વૈરાગ્યથી મનને વશ કરવાની વાત કહેવામાં આવી છે.
ભક્તિયોગ ભગવાન પ્રત્યે પ્રેમભર્યા સમર્પણનો માર્ગ છે. બારમા અધ્યાયમાં સાચા ભક્તના ગુણો બતાવ્યા છે, અને અંતે ભગવાન બધા ધર્મો છોડીને પોતાના શરણે આવવાનું આહ્વાન કરે છે.
જુદા જુદા આચાર્યો આ માર્ગો પર જુદો જુદો ભાર મૂકે છે, પણ ગીતાનો ભાવ એ છે કે આ ચારેય સાથે મળીને સંતુલિત આધ્યાત્મિક જીવન બનાવે છે.
- Yogas
- Karma Yoga, Jnana Yoga, Dhyana Yoga, Bhakti Yoga